Noqonuniy mehnat migrantlari orasida OIV infeksiyatsiyasi va jinsiy yul bilan yuqadigan kasalliklarni yuqtirib olish xavfi yuqori bo‘ladi.
Buning asosiy sabablari quyidagilardan iborat.
- O‘z oilasi, turmush o‘rtog‘idan uzoq vaqt ayriliqda yashashi;
- OIV infeksiyasi va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklar to‘g‘risida tushunchaning yo‘qligi va OIV infeksiyasi va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklardan o‘zlarini ximoya kilishni bilmasliklari.
- Til bilmaslik.
4.Mahalliy aholining milliy urf odatlarini va turmush tarzini bilmaslik.
- Tibbiy xizmatdan foydalanish imkoniyatining yo‘qligi
- Nosog‘lom xulqli guruhlarning ta’siriga tushib kolish.
- Spirtli ichimliklar ichish va mastlik holatida notanish shaxslar bilan jinsiy aloqaga kirishish.
- Giyohvand moddalarni iste’mol kilish.
- Individual himoya vositalaridan to‘g‘ri foydalanish to‘g‘risidagi tushunchaning bo‘lmasligi yoki ushbu vositalarini sotib olish imkonining yo‘qligi.
- Og‘ir mexnat, yashash sharoitining yomonligi.
Uzoq yurtlarga ishlagani ketganlar turli xil yo‘llar bilan OIV infeksiyasi yoki jinsiy aloqa natijasida yuqadigan boshqa kasalliklarni yuqtirib olishlari, o‘z vatanlariga kaytganlarida bu kasalliklarni jinsiy yo‘l bilan o‘z turmush o‘rtoklariga, ulardan esa tug‘ilajak farzandlariga yuqtirib qo‘yishlari mumkin.
Shunday ayanchli xolatlarning oldini olish uchun avvalambor uzok yurtlarga ishlagani ketayotgan mehnat migrantlarining o‘zlari OIV/OITS masalalari bo‘yicha to‘liq tushunchalarga ega bo‘lishlari, safar davomida OIV infeksiyasi va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklardan o‘zlarini himoya kilishlari, asrashlari lozim. Ushbu kasalliklarning yuqish xavfi tug‘ilganda, kutilmagan vaziyatlar yuz berganda usha joyda yoki o‘z yurtlariga qaytgach, jinsiy hayot boshlangunga qadar tibbiyot muassasalariga murojaat qilib o‘zini ushbu kasalliklarga tekshirtirib ko‘rishlari kerak.
Mehnat migrantlarining turmush o‘rtoqlari (ayollari) xam bu masalaning mohiyatiga yetishlari kerak. Uzoq safardan qaytgan turmush o‘rtog‘i bilan jinsiy xayotni boshlashdan oldin, undan OIV infeksiyasi va boshka jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklarga o‘zlarini tekshirtirish zarurligini aytishlari lozim.
Ko‘pincha ayollarimiz o‘z erlariga bunday talab qo‘yishni andishasizlik deb bilib, o‘zi, tug‘ilajak farzandi salomatligi va hayotini, oila kelajagini xavf ostiga qo‘yishlari mumkin. Har bir inson hoh u erkak bo‘lsin, hoh u ayol, o‘zi, oila a’zolari, farzandlari sog‘ligi uchun mas’ul ekanliklarini unutmasliklari lozim.
Ayollar eri oldiga bunday talabni qo‘yishda, yaxshi muomala bilan OIV infeksiyasi va jinsiy yul bilan yuqadigan boshqa kasalliklar, ularning yuqish yo‘llari, asoratlari to‘g‘risida gapirishlari lozim. Bu er, xotin, farzandlar sog‘ligi, oilaning kelajagi uchun muhim ekanligini tushuntirish lozim. Bir so‘z bilan aytganda er-xotin masalaning juda muhimligini, xayotiyligini to‘g‘ri tushunib yetgandagina, oila va tug‘ilajak farzand salomatligi va hayotiga xavf soluvchi bu kasallikning oldini olishi mumkin bo‘ladi.
OIV infeksiyasi va jinsiy yo‘l bilan yuqadigan kasalliklarning yuqib qolishiga yo‘l qo‘ymasliklari uchun quyidagilarga amal qilishlari lozim:
- Tanlagan umr yo‘ldoshiga vafodor bo‘lish;
- Tasodifiy jinsiy aloqalardan tiyilish;
- Himoya vositalaridan to‘g‘ri foydalanish;
- Shaxsiy soqol olish asbobi, tish shetkasi, taroq, sochik va sovunlardan umumiy tarzda foydalanishga yo‘l qo‘ymaslik;
- Teriga tatiurovka qo‘ydirmaslik.
6.Tibbiy muolajalarni olish chog‘ida bir marta ishlatiladigan tibbiy asboblardan foydalanish.
- Giyohvand moddalarga yaqin yo‘lamaslik.
- Spirtli ichimliklarni iste’mol kilmaslik, chunki aynan shu sababga ko‘ra 40-60% gacha xollarda inson o‘z xatti-harakatlarini nazorat qila olmay qoladi, natijada OIV infeksiyasi yoki jinsiy yul bilan yukadigan boshqa kasalliklarni yuktirib olishlari mumkin.
Agar Sizning hayotingizda OIV infeksiyasi yoki jinsiy aloqa natijasida yuqadigan kasalliklar yuqishi mumkin bo‘lgan xavfli holatlar ro‘y bergan bo‘lsa yoki shubha tug‘ilsa Qoraqalpog‘iston Respublikasi OITSga qarshi kurash markazida tashkil etilgan “Anonim xona”ga, “Do‘stona munosabat xonasi”ga, tuman va shahar ko‘p tarmoqli markaziy poliklinikalar qoshida tashkil etilgan «Ishonch xonalarga», murojaat kilishingiz mumkin. Bu dargohlarda har bir murojaat etuvchiga yashirin, bepul, hufiyona eng asosiysi do‘stona xizmat ko‘rsatiladi.
Bemorning shikoyati yoki kasallik holatiga qarab tashhis qo‘yilmaydi. “OIV\OITS tashhisi bir necha marta maxsus laboratoriya tekshiruvlaridan o‘tgandan keyin, bir gurux shifokorlar tomonidan qo‘yiladi.
Odamga OIV infeksiyasi yuqqan yoki yuqmaganligini aniqlashning birdan bir yo‘li undan olingan qon namunasini OIV diagnostika laborotoriyalarida maxsus testlar yordamida tekshirishdan iborat.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi OITSga qarshi kurashish markazi shifokor metodisti A.Djanibekova
Qoraqalpog‘iston Respublikasi OITSga qarshi kurashish markazi Beruniy tumanlararo laboratoriyasi vrach laboranti S.Madraximov
