Bu mavzusi nafaqat tibbiy, balki muhim ijtimoiy va huquqiy masala hisoblanadi. Oila qurish arafasida turgan yoshlarning ushbu mavzuda to’liq ma’lumotga ega bo’lishi kelajakda sog’lom farzandlar dunyoga kelishi va oila mustahkamligini ta’minlashning bosh omilidir. Nikohdan oldin tibbiy ko’rik: Bu majburiyatmi yoki ehtiyoj? O’zbekiston Respublikasining Oila kodeksiga asosan, nikohlanuvchi shaxslar davlat sog’liqni saqlash tizimi muassasalarida bepul tibbiy ko’rikdan o’tadilar. Bu ko’rik tarkibiga OIV infeksiyasini aniqlash bo’yicha tahlillar ham kiradi. Nima uchun bu muhim? OIV yuqtirib olgan inson yillar davomida o’zida virus borligini bilmasdan, mutlaqo sog’lom ko’rinishda yurishi mumkin (yashirin davr). Tibbiy ko’rik virusni erta aniqlash va sherikni tasodifiy yuqtirishdan himoya qilishning yagona ishonchli usulidir. OIV qanday yuqadi va qanday yuqmaydi? Mavzu atrofidagi asossiz qo’rquv va miflar (yolg’on tasavvurlar)ga chek qo’yish uchun veb-sayt foydalanuvchilariga aniq faktlarni ko’rsatish lozim:
| 🔴 Virus qanday yuqadi? | 🟢 Virus qanday yuqmaydi? |
| Himoyalanmagan jinsiy aloqa orqali (eng ko’p tarqalgan yo’l) | Qo’l berib ko’rishish, quchoqlashish yoki bitta idishdan ovqatlanishda |
| Qon orqali (sterillanmagan tibbiy yoki kosmetik asboblar, umumiy shprislar) | Bir xonada birga yashash, yo’talish yoki aksirish orqali |
| Onadan bolaga (homiladorlik, tug’ruq yoki emizish davrida) | Chivinyeyki boshqa hasharotlar chaqqanda, umumiy hovuz va hammomlarda |
Nikohlanuvchilardan birida OIV aniqlansa, oila qurish mumkinmi? Ha, mumkin. Amaldagi qonunchilikka ko’ra, OIV aniqlanganligi nikoh qurishni taqiqlash uchun asos bo’la olmaydi. Biroq bu vaziyatda ikkita muhim shart mavjud:
- Oshkoralik: Nikohlanuvchi shaxs o’z sherigini tahlil natijasi haqida xabardor qilishi shart. Ma’lumotni qasddan yashirish va boshqa shaxsga virusni yuqtirish jinoiy javobgarlikka sabab bo’ladi.
- ART (Antiretrovirusli terapiya): OIV aniqlangan hamkor shifokor nazorati ostida maxsus dori vositalarini (ART) muntazam ravishda qabul qilishi kerak.
“OIV+ / OIV-” (Diskordant) juftliklar nima degani? Eri yoki xotinidan birida OIV bor, ikkinchisida esa yo’q bo’lgan oilalar diskordant juftliklar deyiladi. Bugungi kunda zamonaviy tibbiyot tufayli bunday juftliklar ham mutlaqo sog’lom oilaviy hayot kechira oladilar. Sog’lom farzand dunyoga keltirish imkoniyati Agar bo’lajak kelin yoki kuyovda OIV aniqlansa, bu “farzand ko’ra olmaydi” degani emas. 1.Muntazam dori qabul qilish:Yuklamani kamaytirish. OIV bilan yashayotgan inson dorilarni vaqtida ichsa, uning qonidagi virus miqdori minimal (aniqlab bo’lmaydigan) darajaga tushadi. Bu holatda virus jinsiy sherigiga ham, homilaga ham yuqmaydi. 2.Homiladorlikni rejalashtirish: Shifokor nazorati. Homiladorlik OIV markazi mutaxassislari va ginekolog nazorati ostida amalga oshiriladi. 3.Tug’ruq va undan keyingi jarayon: Profilaktika. Tug’ruq jarayonida virus yuqishini oldini olish uchun maxsus chora-tadbirlar ko’riladi. Bola tug’ilgach, unga sun’iy ozuqa (sut aralashmalari) beriladi, chunki virus ona suti orqali yuqishi xavfi bor. Xulosa: OIV — bu hukm emas, balki surunkali kasallikdir. Nikohdan oldin tahlil topshirish bir-biringizga bo’lgan ishonch va kelajak poydevorini mustahkam qo’yish belgisidir. O’z sog’lig’ingizga mas’uliyat bilan yondashing, zero sog’lom ota-onadan sog’lom kelajak bunyod bo’ladi.
QR OITSga qarshi kurashish markazi sanitariya vrachi M. Bekniyazova va bo’lim epidemiolog yordamchisi B.Allambergenov
